Wymiary schodów – podstawowa wysokość i szerokość oraz normy bezpieczeństwa

Projektowanie schodów to jeden z najważniejszych etapów planowania domu. To nie tylko element łączący piętra, ale przede wszystkim konstrukcja, która musi być bezpieczna dla dzieci, seniorów i wszystkich domowników. Nawet błąd rzędu dwóch centymetrów w wysokości stopnia może sprawić, że schody staną się niewygodne lub wręcz niebezpieczne.

Oto kompendium wiedzy o wymiarach schodów, oparte na normach budowlanych i zasadach ergonomii.

Złoty wzór Blondela na wygodne schody

Podstawą projektowania schodów jest dostosowanie ich do naturalnego kroku człowieka, który średnio wynosi od 60 do 65 cm. Aby schody były wygodne, ich wymiary muszą spełniać matematyczną zależność, zwaną wzorem Blondela, a mianowicie:

Gdzie:

• $h$ – wysokość stopnia (pionowa część),

• $s$ – szerokość stopnia (pozioma część, na której stawiamy stopę).

Zastosowanie tego wzoru gwarantuje, że mięśnie nóg będą pracować w naturalnym rytmie, co minimalizuje ryzyko potknięcia.

Normatywna wysokość i szerokość schodów

Zgodnie z polskimi przepisami techniczno-budowlanymi oraz zasadami ergonomii, istnieją konkretne przedziały dla wymiarów stopni:

Wysokość stopnia ($h$): W budownictwie jednorodzinnym przyjmuje się, że idealna wysokość to 17–18 cm.

• Schody bardzo wygodne: 15 cm

• Schody standardowe: 17–18 cm

• Schody strome (np. do piwnicy lub na strych): do 19–20 cm

Szerokość stopnia ($s$): Stopa dorosłego człowieka powinna stabilnie opierać się o podłoże. Optymalna szerokość to 28–30 cm. Należy pamiętać, że szerokość stopnia mierzona jest bez tzw. noska (wystającej części stopnicy).

Szerokość biegu i spocznika

Szerokość schodów decyduje o tym, czy dwie osoby będą mogły się na nich swobodnie minąć oraz czy wniesienie mebli na piętro nie sprawi problemu.

• Minimalna szerokość użytkowa – w domach jednorodzinnych wynosi ona 80 cm, jednak za standard komfortu uznaje się 90–100 cm.

• Spocznik (podest) – jeśli schody są wysokie, konieczne jest zastosowanie spocznika. Jego szerokość powinna być co najmniej taka sama jak szerokość biegu schodów (minimum 80 cm).

Bezpieczeństwo i balustrady

Balustrada to kluczowy element ochronny, szczególnie w domach, w których mieszkają dzieci. Normy precyzyjnie określają jej parametry:

• Wysokość barierki – minimalna wysokość to 90 cm (mierzona od krawędzi stopnia do wierzchu pochwytu).

• Odstępy między tralkami – to krytyczny punkt dla rodziców. Prześwit między pionowymi elementami barierki nie powinien być większy niż 12 cm. Zapobiega to przeciśnięciu się głowy dziecka przez barierkę.

• Pochwyt – powinien być gładki i umożliwiać pewny chwyt. Najlepiej, aby był zamontowany z obu stron, jeśli szerokość schodów przekracza 110 cm.

Normy

Zapewnienie bezpieczeństwa na schodach to nie tylko kwestia wygody, ale przede wszystkim rygorystyczne przestrzeganie przepisów prawa budowlanego oraz norm BHP. W zależności od tego, czy schody znajdują się w zaciszu domowym, czy w hali produkcyjnej, obowiązują inne parametry techniczne, które mają na celu minimalizację ryzyka upadku.

Oto szczegółowy przegląd norm bezpieczeństwa dla schodów domowych i przemysłowych, z uwzględnieniem najnowszych wytycznych technicznych.

Schody w budynkach mieszkalnych (domowe)

W budownictwie jednorodzinnym przepisy dopuszczają pewną elastyczność, jednak podstawowe parametry są jasno określone w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury. Ich celem jest zapewnienie bezpiecznej komunikacji dla domowników w każdym wieku.

• Szerokość biegu – minimalna szerokość użytkowa schodów w domu jednorodzinnym wynosi 80 cm. Pozwala to na swobodne przejście jednej osoby, choć za standard komfortu uznaje się 100 cm.

• Wysokość i szerokość stopnia – maksymalna wysokość stopnia to 19 cm. Szerokość powinna być dostosowana do wzoru Blondela ($2h+s=60\dots 65cm$), co w praktyce oznacza stopień o głębokości ok. 25–30 cm.

• Liczba stopni w biegu – w jednym biegu (czyli bez przedzielenia spocznikiem) nie powinno znajdować się więcej niż 17 stopni. W budynkach jednorodzinnych przepis ten jest często traktowany jako zalecenie, ale jego przestrzeganie znacząco podnosi bezpieczeństwo.

• Balustrady – muszą mieć wysokość co najmniej 90 cm. Jeśli w domu są dzieci, prześwity między tralkami nie mogą przekraczać 12 cm, aby zapobiec przeciśnięciu się dziecka.

Schody w budynkach przemysłowych i zakładach pracy

W środowisku przemysłowym schody są traktowane jako stanowiska pracy lub drogi ewakuacyjne, co nakłada na nie znacznie surowsze wymagania. Muszą one wytrzymać większe obciążenia i zapewniać bezpieczeństwo w warunkach wzmożonego ruchu lub zagrożenia.

• Szerokość biegu – w budynkach produkcyjnych i magazynowych, gdzie zatrudnia się powyżej 10 osób, minimalna szerokość to 120 cm. Pozwala to na sprawne mijanie się pracowników oraz bezpieczną ewakuację.

• Wysokość stopnia – jest niższa niż w domu – standardowo nie powinna przekraczać 17,5 cm. W przypadku schodów technicznych (np. dojścia do urządzeń) dopuszcza się wysokość do 20 cm, ale tylko przy ograniczonym ruchu.

• Właściwości antypoślizgowe – to kluczowy wymóg BHP. Stopnie muszą posiadać perforację, ryflowanie lub specjalne nakładki zapobiegające poślizgnięciu, szczególnie jeśli mogą być narażone na działanie olejów czy wilgoci.

• Krawężniki (bordiury) – w schodach przemysłowych o konstrukcji ażurowej często wymagane są krawężniki o wysokości min. 15 cm (tzw. bortnice), które zapobiegają ześlizgnięciu się stopy poza krawędź stopnia lub spadnięciu narzędzi na osoby znajdujące się niżej.

Bezpieczeństwo na drogach ewakuacyjnych

Jeśli schody pełnią funkcję drogi ewakuacyjnej (co jest standardem w budynkach przemysłowych i wielorodzinnych), dochodzą dodatkowe obostrzenia:

• Materiały – schody muszą być wykonane z materiałów niepalnych (najczęściej stal ocynkowana lub żelbet).

• Oświetlenie awaryjne – muszą posiadać autonomiczne źródło światła, które włączy się w przypadku awarii zasilania.

• Brak stopni zabiegowych – na głównych drogach ewakuacyjnych w przemyśle zabrania się stosowania stopni o zmiennej szerokości (wachlarzowych), ponieważ sprzyjają one upadkom podczas paniki.

Balustrady przemysłowe – specjalne wymogi

W przemyśle balustrada musi chronić nie tylko przed upadkiem, ale i przed przypadkowym wypadnięciem przedmiotów.

• Wysokość – standardem jest 110 cm.

• Konstrukcja – musi posiadać poręcz górną, wypełnienie (np. tralki lub siatkę) oraz wspomnianą wcześniej listwę przypodłogową (bortnicę), jeśli schody są odsłonięte.

Pamiętaj, że o ile w domu błąd w wymiarach może skończyć się „tylko” niewygodą, o tyle w przemyśle niedopełnienie norm skutkuje sankcjami ze strony Państwowej Inspekcji Pracy i brakiem ubezpieczenia w razie wypadku.