Uprawa pomidorów w tunelu – terminy, pielęgnacja, przycinanie

Profesjonalna uprawa pomidorów pod osłonami to proces wymagający od producenta nie tylko precyzji w działaniu, ale także głębokiego zrozumienia procesów fizjologicznych zachodzących w roślinach.

Stabilizacja warunków mikroklimatycznych w tunelu pozwala na uzyskanie rekordowych plonów o wysokiej jakości handlowej przy jednoczesnym ograniczeniu presji czynników zewnętrznych.

Niniejszy poradnik szczegółowo omawia wszystkie etapy prowadzenia plantacji, kładąc szczególny nacisk na optymalizację zabiegów pielęgnacyjnych oraz aktualne wymogi agrotechniczne.

Przygotowanie stanowiska i optymalizacja podłoża

Fundamentem sukcesu w uprawie pomidorów pod osłonami jest staranne przygotowanie podłoża, które musi zapewniać roślinom optymalny dostęp do składników pokarmowych oraz wody.

Gleba w tunelu powinna charakteryzować się wysoką zawartością próchnicy oraz odpowiednią strukturą, która zapobiega powstawaniu zastoisk wodnych i sprzyja napowietrzeniu systemu korzeniowego.

Przed rozpoczęciem sezonu niezbędne jest przeprowadzenie analizy chemicznej podłoża metodą uniwersalną, co pozwala na precyzyjne ustalenie dawek nawozów startowych.

Warto również rozważyć zastosowanie nawozów organicznych, takich jak dobrze rozłożony obornik lub kompost, które poprawiają sorpcyjność gleby.

Prawidłowy odczyn pH powinien mieścić się w granicach od 5,5 do 6,5, co gwarantuje najlepszą przyswajalność większości makro- i mikroelementów.

W przypadku upraw wieloletnich na tym samym stanowisku często dochodzi do zjawiska zmęczenia gleby oraz nagromadzenia patogenów odglebowych i szkodników, takich jak nicienie. Aby temu zapobiec, konieczne jest przeprowadzenie odkażania podłoża metodami chemicznymi lub termicznymi, na przykład poprzez solaryzację gleby w okresach letnich.

Nowoczesnym rozwiązaniem jest również szczepienie roślin na podkładkach odpornych, co pozwala na bezpieczną uprawę nawet w trudniejszych warunkach fitosanitarnych. Należy pamiętać, że właściwa struktura gleby bezpośrednio przekłada się na wigor roślin oraz ich zdolność do regeneracji po wystąpieniu stresów abiotycznych.

Poniższa tabela przedstawia optymalne zakresy zawartości składników pokarmowych w podłożu dla pomidora uprawianego w tunelu.

Zastosowanie się do powyższych norm pozwala na uniknięcie zaburzeń fizjologicznych, takich jak sucha zgnilizna wierzchołkowa czy chloroza magnezowa.

Precyzyjne nawożenie startowe powinno być uzupełnione fertygacją w trakcie trwania sezonu wegetacyjnego, co pozwala na bieżące korygowanie składu pożywki.

Należy unikać nadmiernego zasolenia podłoża, które może hamować pobieranie wody i prowadzić do więdnięcia roślin w słoneczne dni. Systematyczny monitoring parametrów glebowych jest zatem kluczowym elementem nowoczesnej strategii zarządzania plantacją pod osłonami.

Prawidłowo przygotowane stanowisko to mniejsze ryzyko chorób i wyższa efektywność ekonomiczna całej produkcji.

Terminarz produkcji rozsady i technika sadzenia

Produkcja rozsady pomidora tunelowego jest procesem długotrwałym, trwającym zazwyczaj od siedmiu do dziewięciu tygodni, w zależności od dostępności światła i temperatury.

Nasiona wysiewa się najczęściej w drugiej połowie lutego lub na początku marca, korzystając z profesjonalnych podłoży torfowych o wyrównanej strukturze. Kluczowe jest zapewnienie siewkom temperatury na poziomie 22-25 stopni Celsjusza do momentu wschodów, a następnie jej obniżenie w celu uniknięcia wybiegania roślin.

Prawidłowa rozsada powinna być krępa, posiadać ciemnozielone liście oraz dobrze rozbudowaną, białą bryłę korzeniową. Przed wysadzeniem na miejsce stałe niezbędne jest hartowanie roślin, polegające na stopniowym przyzwyczajaniu ich do trudniejszych warunków panujących w tunelu.

Wysadzanie pomidorów do nieogrzewanych tuneli foliowych przypada zazwyczaj na przełom kwietnia i maja, gdy ryzyko wystąpienia silnych przymrozków jest już niewielkie.

Rośliny sadzi się w rozstawie zapewniającej swobodną cyrkulację powietrza, najczęściej stosując system rzędowo-pasowy lub pojedyncze rzędy co 60-80 centymetrów.

Zbyt gęste nasadzenie sprzyja rozwojowi chorób grzybowych i utrudnia dotarcie światła do niższych partii roślin, co skutkuje opóźnieniem dojrzewania owoców.

Głębokość sadzenia powinna być o kilka centymetrów większa niż ta, na której roślina rosła w doniczce, co stymuluje wytwarzanie korzeni przybyszowych. Po posadzeniu rośliny należy obficie podlać letnią wodą, aby zapewnić dobry kontakt korzeni z nowym podłożem.

• Wybór nasion – wybieraj wyłącznie certyfikowany materiał siewny o wysokiej sile kiełkowania i odpornościach genetycznych;
• Przygotowanie doniczek – stosuj sterylne wielodoniczki lub doniczki typu P9 zapewniające odpowiednią przestrzeń dla korzeni;
• Kontrola temperatury – utrzymuj stałe parametry termiczne w dzień i w nocy aby uniknąć szoku fizjologicznego rozsady;
• Pikowanie siewek – wykonuj ten zabieg ostrożnie w fazie liścieni lub pierwszego liścia właściwego chroniąc delikatną łodygę;
• Hartowanie końcowe – ograniczaj podlewanie i obniżaj temperaturę na tydzień przed planowanym wysadzeniem do tunelu;

Zastosowanie się do powyższego harmonogramu pozwala na uzyskanie silnych roślin, które szybko wejdą w fazę generatywną i rozpoczną wiązanie owoców.

Należy pamiętać, że każdy błąd popełniony na etapie produkcji rozsady rzutuje na późniejszy plon i zdrowotność całej plantacji.

Warto inwestować w profesjonalne lampy do doświetlania, jeśli produkcja rozpoczyna się w okresach o bardzo krótkim dniu i małym nasłonecznieniu. Silna rozsada to fundament, na którym buduje się odporność pomidorów na patogeny takie jak wirus mozaiki czy bakteriozy.

Monitoring wilgotności podłoża w trakcie produkcji młodych roślin zapobiega również występowaniu zgorzeli siewek.

Prowadzenie roślin i zaawansowane techniki przycinania

W uprawie pod osłonami pomidory prowadzi się najczęściej na jeden pęd, co pozwala na maksymalne wykorzystanie kubatury tunelu i ułatwia zabiegi pielęgnacyjne. System ten polega na systematycznym usuwaniu wszystkich pędów bocznych, zwanych popularnie wilkami, zanim osiągną one długość pięciu centymetrów.

Usuwanie wilków powinno odbywać się poprzez ich wyłamywanie ręczne, najlepiej w godzinach porannych, gdy turgor roślin jest wysoki, a rany szybko zasychają na słońcu. Pozostawienie pędów bocznych prowadzi do nadmiernego zagęszczenia krzewów, co drastycznie zwiększa ryzyko wystąpienia zarazy ziemniaczanej oraz szarej pleśni.

Rośliny podwiązuje się do sznurków przymocowanych do konstrukcji tunelu, owijając łodygę wokół sznurka w miarę jej wzrostu.

Kolejnym kluczowym zabiegiem jest usuwanie dolnych liści, które rozpoczyna się w momencie, gdy owoce w pierwszym gronie osiągną już swoje docelowe rozmiary. Zabieg ten ma na celu poprawę wentylacji w przyziemnej strefie uprawy oraz ułatwienie dojrzewania owoców poprzez ich lepsze doświetlenie.

Uwaga! Jednorazowo nie powinno się usuwać więcej niż trzy liście z jednej rośliny, aby nie doprowadzić do zaburzeń w transpiracji i transporcie asymilatów.

Warto również dbać o to, aby pod każdym dojrzewającym gronem znajdował się przynajmniej jeden lub dwa zdrowe liście pełniące funkcję „pomp” odżywczych. Prawidłowe przycinanie to także regulacja liczby kwiatów w gronie, co pozwala na uzyskanie wyrównanych i dużych owoców o wysokiej masie jednostkowej.

Systematyczne usuwanie pędów bocznych i dolnych liści to nie tylko zabieg estetyczny, ale przede wszystkim kluczowy element profilaktyki przeciwgrzybowej, który umożliwia swobodny przepływ powietrza wewnątrz łanu i redukuje wilgotność w mikrośrodowisku rośliny. Profesjonalny hodowca musi reagować natychmiast na każdy nadmiar biomasy, aby utrzymać równowagę między wzrostem wegetatywnym a generatywnym.

W końcowej fazie uprawy, zazwyczaj w połowie sierpnia, wykonuje się zabieg ogławiania, czyli usunięcia wierzchołka wzrostu nad ostatnim wykształconym gronem kwiatowym.

Pozostawia się nad nim dwa lub trzy liście, które mają za zadanie chronić owoce przed słońcem i dostarczać im niezbędnych składników pokarmowych.

Ogławianie hamuje dalszy wzrost rośliny wzwyż i kieruje całą energię w dojrzewanie już zawiązanych pomidorów przed nadejściem jesiennych chłodów. Dzięki temu zabiegowi możliwe jest zebranie pełnowartościowego plonu z najwyższych pięter rośliny, który w innym przypadku mógłby nie zdążyć dojrzeć.

Zarządzanie nawadnianiem i nowoczesna fertygacja

Nawadnianie pomidorów w tunelu musi być realizowane w sposób przemyślany, ponieważ roślina ta wykazuje dużą wrażliwość zarówno na niedobory, jak i nadmiar wilgoci w podłożu.

Najbardziej polecanym systemem jest nawadnianie kropelkowe, które dostarcza wodę bezpośrednio do strefy korzeniowej, eliminując ryzyko zwilżania liści i owoców. Taki sposób podawania wody drastycznie ogranicza rozwój patogenów grzybowych, które do infekcji potrzebują filmu wodnego na powierzchni organów roślinnych.

Dawkowanie wody powinno być skorelowane z przebiegiem pogody, fazą rozwojową oraz rodzajem podłoża, przy czym największe zapotrzebowanie występuje w okresie intensywnego wzrostu owoców.

Uwaga! Nierównomierne podlewanie może prowadzić do pękania owoców oraz występowania suchej zgnilizny wierzchołkowej wynikającej z problemów z transportem wapnia.

Fertygacja, czyli połączenie nawadniania z nawożeniem, to standard w profesjonalnej produkcji, pozwalający na precyzyjne sterowanie wzrostem roślin w czasie rzeczywistym.

Dzięki tej metodzie można dostarczać składniki pokarmowe w niskich stężeniach, co zapobiega gwałtownym skokom zasolenia podłoża i gwarantuje stałą dostępność pożywki.

Skład pożywki powinien ulegać zmianie wraz z przechodzeniem rośliny z fazy budowy łodygi do fazy kwitnienia i owocowania, zwiększając sukcesywnie udział potasu względem azotu.

Ważnym elementem jest kontrola pH i EC (przewodności elektrycznej) wypływu, co pozwala na ocenę, czy rośliny prawidłowo pobierają dostarczane im minerały. Automatyzacja tego procesu minimalizuje błędy ludzkie i pozwala na uzyskanie najwyższych parametrów jakościowych plonu.

Woda używana do nawadniania powinna być regularnie badana pod kątem zawartości żelaza, manganu oraz wodorowęglanów, które mogą zapychać emitery w liniach kroplujących.

Temperatura wody nie powinna być zbyt niska, dlatego w mniejszych uprawach zaleca się stosowanie zbiorników buforowych, w których woda może ogrzać się przed podaniem na plantację.

Zimna woda z głębokich ujęć może powodować szok termiczny u korzeni, co objawia się nagłym więdnięciem roślin nawet przy wilgotnym podłożu.

Optymalne zarządzanie wodą to także dbałość o odpowiedni drenaż, aby system korzeniowy nie cierpiał na deficyt tlenu w okresach intensywnego podlewania.

Profilaktyka i ochrona przed chorobami oraz szkodnikami

Ochrona pomidorów pod osłonami wymaga zintegrowanego podejścia, w którym priorytetem są metody agrotechniczne, biologiczne oraz fizyczne, a preparaty chemiczne stanowią jedynie uzupełnienie.

Najgroźniejszą chorobą jest zaraza ziemniaczana, która potrafi w krótkim czasie zniszczyć całą uprawę, zwłaszcza w warunkach wysokiej wilgotności i umiarkowanej temperatury.

Skuteczna ochrona opiera się na intensywnym wietrzeniu tunelu, unikaniu zagęszczenia roślin oraz stosowaniu preparatów profilaktycznych w okresach największego zagrożenia.

Innym częstym problemem jest szara pleśń, atakująca kwiaty i rany po cięciu, dlatego tak ważne jest utrzymywanie suchych liści i dbałość o higienę narzędzi. Regularna lustracja roślin pozwala na szybkie wykrycie pierwszych objawów i usunięcie porażonych części poza teren uprawy.

Szkodniki takie jak mączlik szklarniowy, przędziorek chmielowiec czy wciornastki mogą powodować znaczne straty poprzez wysysanie soków oraz przenoszenie groźnych wirusów.

W uprawach tunelowych coraz częściej stosuje się ochronę biologiczną, wykorzystując pożyteczne owady i roztocza, takie jak dziubałeczek mączlikowy czy dobroczynek szklarniowy. Takie rozwiązanie jest bezpieczne dla konsumentów i nie wymaga zachowywania okresów karencji, co jest kluczowe przy częstych zbiorach owoców.

Żółte i niebieskie tablice lepowe rozmieszczone w tunelu służą do monitorowania obecności szkodników i pomagają określić optymalny moment na podjęcie interwencji. Należy również dbać o czystość otoczenia tunelu, usuwając chwasty, które mogą być rezerwuarem wirusów i mszyc.

Nowoczesna biosekuracja obejmuje również kontrolę osób wchodzących do obiektu oraz dezynfekcję obuwia i rąk, co zapobiega zawlekaniu groźnych patogenów kwarantannowych.

Choroby bakteryjne, takie jak rak bakteryjny pomidora, są niezwykle trudne do zwalczenia, dlatego kluczowe jest używanie wyłącznie zdrowego materiału siewnego i rozsad. W przypadku wystąpienia infekcji wirusowych, jedynym skutecznym sposobem jest natychmiastowe usunięcie i zniszczenie chorych roślin wraz z podłożem.

Zarządzanie mikroklimatem i optymalizacja temperatury

Klimat wewnątrz tunelu foliowego jest dynamiczny i bezpośrednio uzależniony od warunków panujących na zewnątrz, co wymaga od hodowcy stałego nadzoru nad wentylacją i cieniowaniem.

Pomidory najlepiej rosną, gdy temperatura w dzień oscyluje w granicach 22-26 stopni Celsjusza, a w nocy spada do około 16-18 stopni, co sprzyja prawidłowej fotosyntezie i oddychaniu.

Przegrzanie roślin powyżej 30 stopni hamuje proces wiązania owoców i może prowadzić do sterylności pyłku, co skutkuje brakiem zawiązków na górnych gronach. Intensywne wietrzenie przez otwieranie wszystkich dostępnych wywietrzników oraz drzwi szczytowych jest najprostszym sposobem na obniżenie temperatury i redukcję wilgotności powietrza.

W bardzo upalne dni pomocne może być również stosowanie siatek cieniujących lub malowanie folii specjalnymi preparatami odbijającymi promienie słoneczne.

Wilgotność względna powietrza powinna być utrzymywana na poziomie 60-70%, co sprzyja prawidłowemu otwieraniu się pylników i zapylaniu kwiatów.

Zbyt niska wilgotność powoduje przesychanie znamienia słupka, natomiast zbyt wysoka sprawia, że pyłek staje się ciężki i posklejany, co uniemożliwia jego osypywanie.

W nowoczesnych tunelach stosuje się systemy zamgławiania lub wentylatory recyrkulacyjne, które wymuszają ruch powietrza i zapobiegają powstawaniu martwych stref o ekstremalnych parametrach.

Ruch powietrza jest również kluczowy dla wzmocnienia mechanicznego roślin oraz ułatwienia transportu wapnia do owoców, co zapobiega suchej zgniliźnie.

Stabilizacja warunków termicznych w nocy jest równie ważna, gdyż zapobiega kondensacji pary wodnej na liściach, która jest głównym czynnikiem ryzyka infekcji grzybowych.

Odpowiednie zarządzanie światłem polega na dbaniu o czystość folii oraz właściwe ustawienie rzędów roślin względem stron świata, aby zminimalizować wzajemne zacienianie.

W okresach jesiennych i wczesnowiosennych, gdy dostęp do światła jest ograniczony, każdy procent dodatkowej radiacji przekłada się na wyższy plon i lepszy smak pomidorów. Z kolei latem nadmiar światła UV może powodować oparzenia słoneczne na owocach, dlatego tak ważne jest pozostawienie odpowiedniej ilości liści osłaniających grona.

Doświadczeni plantatorzy korzystają z automatycznych stacji pogodowych połączonych z siłownikami okien, co pozwala na precyzyjne sterowanie klimatem nawet pod nieobecność gospodarza.

Prawidłowy mikroklimat to najtańsza i najskuteczniejsza forma ochrony roślin przed chorobami oraz gwarancja ciągłości zbiorów przez cały sezon.

Dobór odpowiedniej technologii osłonowej powinien być zatem dostosowany do lokalnych warunków klimatycznych oraz planowanego okresu produkcji.

Dobór odmian i optymalizacja plonu końcowego

Wybór odpowiedniej odmiany pomidora do uprawy w tunelu jest decyzją strategiczną, która determinuje zarówno łatwość prowadzenia plantacji, jak i końcowy sukces rynkowy.

Na rynku dostępna jest ogromna liczba hybryd (F1), które łączą w sobie cechy takie jak wysoka plenność, odporność na choroby oraz doskonałe walory smakowe i trwałość pozbiorczą.

Odmiany wielkoowocowe typu „malinowego” cieszą się ogromnym uznaniem konsumentów ze względu na cienką skórkę i aromatyczny miąższ, jednak wymagają one bardziej precyzyjnego nawożenia wapniowego. Z kolei odmiany typu „cherry” czy „koktajlowe” charakteryzują się bardzo wysoką zawartością cukrów i są zazwyczaj bardziej odporne na błędy w uprawie oraz zmienne warunki pogodowe.

Wybierając odmianę, należy zwrócić uwagę na jej typ wzrostu – do tuneli polecane są głównie odmiany o wzroście ciągłym (indetermynowane), które pozwalają na długie użytkowanie plantacji.

Kolejnym aspektem jest podział na odmiany generatywne i wegetatywne, co wpływa na sposób ich przycinania i nawożenia w trakcie sezonu.

Odmiany o typie generatywnym łatwo wiążą owoce, ale mają tendencję do słabszego wzrostu masy zielonej, co wymaga intensywniejszego nawożenia azotowego na starcie.

Odmiany wegetatywne rosną bardzo silnie, tworząc grube łodygi i duże liście, co przy niedoborze światła może skutkować zrzucaniem kwiatów i opóźnionym owocowaniem. W takim przypadku konieczne jest stosowanie strategii sterowania poprzez ograniczenie nawadniania i zwiększenie stężenia pożywki (wyższe EC), aby „zmusić” roślinę do reprodukcji.

Harmonijny rozwój krzewu, gdzie wzrost wegetatywny idzie w parze z regularnym zawiązywaniem kolejnych gron, jest ideałem, do którego dąży każdy profesjonalny ogrodnik.

• Odmiany malinowe – charakteryzują się wyjątkowym smakiem i delikatną strukturą miąższu ale wymagają starannej ochrony przed pękaniem;
• Pomidory gronowe – przeznaczone do zbioru całych gałązek cechują się bardzo wyrównanym dojrzewaniem i dużą trwałością handlową;
• Odmiany śliwkokształtne – cenione za wysoką zawartość suchej masy co czyni je idealnymi zarówno do bezpośredniego spożycia jak i do przetworów;
• Typ bawole serce – tradycyjne odmiany o dużych mięsistych owocach które wymagają dodatkowego wsparcia przy podwiązywaniu gron;
• Odmiany odporne – selekcjonowane pod kątem tolerancji na wirusa brunatnej wyboistości owoców pomidora (ToBRFV) oraz inne lokalne patogeny;

Prawidłowe zakończenie sezonu wiąże się ze zbiorem wszystkich owoców, również tych zielonych, które mogą dojrzeć w temperaturze pokojowej po zakończeniu wegetacji.

Po usunięciu roślin z tunelu należy zadbać o dezynfekcję konstrukcji oraz usunięcie wszelkich resztek roślinnych, które mogłyby stać się źródłem infekcji w kolejnym roku. Warto również przeprowadzić głęboką uprawę gleby i wysiać poplony, na przykład gorczycę, która działa fitosanitarnie i poprawia strukturę podłoża.