Jakie są najlepsze odmiany pszenicy ozimej?

Najlepsze odmiany pszenicy ozimej w Polsce to te, które łączą wysoką plenność, stabilność plonowania i szerokie rekomendacje na Listach Odmian Zalecanych. W sezonie 2024/2025 do najczęściej polecanych należą Venecja, Revolver, Artist, Euforia, RGT Kilimanjaro, RGT Bilanz, a spośród rekordowo plennych – Essa, LG Algebra, Bulldozer i SU Marathon.

Wybór odmiany pszenicy ozimej to decyzja, która waży na dochodowości całego gospodarstwa przez najbliższy sezon. Rynek odmian zmienia się szybko, a stare nazwy wypierane są przez nowe, coraz wydajniejsze genotypy. W tym artykule znajdziesz zestawienie odmian, które naprawdę mają znaczenie – od liderów plenności po odmiany odporne na mróz i choroby, od rekomendowanych w całym kraju po te stworzone z myślą o słabszych glebach.

Co oznaczają grupy jakościowe A, B, E i pastewne?

Zanim przejdziesz do konkretnych nazw odmian, warto przypomnieć sobie podział na grupy jakościowe. To od niego zależy, gdzie sprzedasz ziarno i jaką cenę za nie uzyskasz.

Grupa E to odmiany elitarne. Ziarno z nich trafia do młynów i piekarni, które wymagają najwyższych parametrów wypiekowych. Przedstawicielem tej grupy jest między innymi Galerist – odmiana bardzo plenna jak na klasę E, z dobrą zimotrwałością ocenioną na 4,5 w skali 9-stopniowej.

Grupa A to pszenica chlebowa jakościowa. Łączy wysoką jakość ziarna z bardzo dobrą plennością. To tutaj znajdziesz takie odmiany jak Euforia, RGT Kilimanjaro, RGT Kreuzer czy Zeppelin. Ziarno z tej grupy bez problemu sprzedasz do przetwórstwa.

Grupa B to odmiany chlebowe o nieco luźniejszych parametrach jakościowych, za to często rekordowo plenne. Artist, Venecja, Revolver, RGT Bilanz czy LG Algebra – to właśnie w tej grupie toczy się wyścig o najwyższy plon z hektara.

Odmiany pastewne, jak Patria, stawia się przede wszystkim na masę ziarna z hektara. Jakość wypiekowa schodzi na dalszy plan, liczy się plon i opłacalność produkcji paszowej.

Nie kieruj się wyłącznie oznaczeniem grupy. Coraz więcej odmian z grupy B plonuje wyżej niż niejedna odmiana pastewna, a przy tym daje ziarno akceptowalne w skupie. Przy obecnych cenach może to być bardziej opłacalne niż uprawa typowych pastewnych.

Najczęściej polecane odmiany w LOZ

Listy Odmian Zalecanych (LOZ) to zbiór rekomendacji opartych na wynikach Porejestrowych Doświadczeń Odmianowych (PDO) COBORU. Jeśli odmiana trafia do LOZ w kilkunastu województwach, oznacza to, że sprawdziła się w różnych warunkach glebowych i klimatycznych. Oto odmiany, które w ostatnich sezonach dominowały na tych listach.

Artist to rekordzista pod względem zasięgu rekomendacji – w jednym z sezonów był polecany we wszystkich 16 województwach. To odmiana z grupy B, ceniona za stabilność i wysoką plenność w różnych warunkach. Jeśli szukasz najbardziej uniwersalnego wyboru, Artist jest odpowiedzią.

Venecja i Revolver to dwie odmiany z grupy B, które w ostatnich sezonach rekomendowano aż w 14 województwach. Ich przewaga tkwi w połączeniu bardzo wysokiej plenności z odpornością na zmienne warunki. W wielu gospodarstwach stanowią trzon uprawy pszenicy ozimej.

Euforia to z kolei odmiana z grupy A, która pojawia się na LOZ w kilkunastu województwach. Wyróżnia się zimotrwałością ocenioną na 5,5 – to najwyższy wynik spośród najczęściej rekomendowanych odmian. Daje to jej przewagę w regionach, gdzie zimy bywają bezśnieżne i mroźne.

RGT Kilimanjaro to liderka grupy A pod względem plenności. W doświadczeniach PDO uzyskiwała około 102% wzorca przy obu poziomach agrotechniki. To odmiana dla tych, którzy chcą łączyć jakość z bardzo dobrym plonem.

RGT Bilanz to z kolei rekordzista plenności w grupie B. W jednym z analizowanych sezonów uzyskał najwyższe plony przy obu poziomach agrotechniki w swojej grupie. Jeśli nastawiasz się na maksymalną wydajność z hektara, to jedna z pierwszych odmian do rozważenia.

Do siódemki najczęściej polecanych odmian w skali kraju należą jeszcze Opoka i LG Keramik – obie z grupy B, o stabilnych wynikach i dobrym zasięgu rekomendacji w LOZ.

Odmiany o rekordowej plenności – dla kogo i na jakie warunki?

Jeśli prowadzisz intensywną produkcję i chcesz wycisnąć z hektara maksimum, potrzebujesz odmian, które w doświadczeniach PDO osiągają ponad 108% wzorca. Oto aktualni liderzy.

Essa to jedna z najwydajniejszych pszenic ozimych zarejestrowanych w Polsce. W badaniach COBORU w 2023 roku uzyskała 108% wzorca i plon rzędu 10,6 t/ha przy przeciętnym poziomie agrotechniki. Przy wyższym poziomie agrotechniki plon wzrósł do 11,9 t/ha. To wynik, który stawia Essę na szczycie tabel plenności.

LG Algebra to z kolei lider plenności na przeciętnym poziomie agrotechniki w grupie B. Osiągnęła 112% wzorca, a dodatkowo może pochwalić się dobrą odpornością na wyleganie i większość chorób – obie cechy oceniono na 5. Jej zimotrwałość to 3,5, co czyni ją odmianą raczej na łagodniejsze rejony kraju.

Bulldozer, również z grupy B, plonuje na poziomie 111% wzorca przy przeciętnej agrotechnice. Ma bardzo zbliżony profil odporności do LG Algebry i sprawdza się w podobnych warunkach. Obie odmiany to dobry wybór, jeśli priorytetem jest plon, a stanowisko nie jest ekstremalnie zimne.

SU Marathon to ciekawy kompromis – plon 110% wzorca, ale przy zimotrwałości ocenionej na 4,5. To więcej niż u LG Algebry czy Bulldozera, co czyni go bezpieczniejszym wyborem w gospodarstwach położonych w chłodniejszych regionach.

Odmiany o najwyższej plenności często wymagają dobrej agrotechniki i ochrony fungicydowej. Na słabszych stanowiskach lub przy ograniczonym nawożeniu nie pokażą pełni swojego potencjału.

Które odmiany sprawdzą się na słabszych glebach?

Nie każdy hektar w gospodarstwie to ziemia klasy I czy II. Jeśli masz pola o niższej zasobności, piaszczyste lub okresowo przesuszone, potrzebujesz odmian, które poradzą sobie w takich warunkach bez drastycznego spadku plonu.

Rotax, Kalman i Tobak to trzy odmiany regularnie wymieniane jako dedykowane słabszym glebom. W doświadczeniach i praktyce gospodarstw uzyskują wysokie plony także na stanowiskach, gdzie typowe odmiany intensywne zawodzą. Dobrze wykorzystują ograniczone zasoby składników pokarmowych i lepiej znoszą niedobory wody.

Do tej grupy zalicza się również Arkadia, Formacja i Julius – odmiany o nieco niższym potencjale plonotwórczym niż liderzy tabel, ale znacznie stabilniejsze na glebach mozaikowatych i mniej zasobnych.

Które odmiany mają najwyższą zimotrwałość?

Zimy w Polsce stają się coraz mniej przewidywalne. Okresy bez śniegu przy minusowych temperaturach potrafią zdziesiątkować plantację, jeśli wybierzesz odmianę wrażliwą na mróz. Oto odmiany, które pod tym względem wyróżniają się na tle konkurencji.

Findus to rekordzista – jego mrozoodporność oceniono na 6 w skali 9-stopniowej. To wynik, który plasuje go ponad większością odmian dostępnych na rynku. Dodatkowo ma dobrą odporność na choroby, co czyni go mocnym kandydatem dla gospodarstw w północno-wschodniej części kraju i na terenach podgórskich.

Euforia i Zeppelin to dwie odmiany z oceną zimotrwałości na poziomie 5,5. Euforia to już wspomniana wcześniej odmiana z grupy A, szeroko rekomendowana w LOZ. Zeppelin również należy do grupy A i oprócz zimotrwałości oferuje stabilną, wysoką jakość ziarna.

Fakir, odmiana z grupy B, ma mrozoodporność ocenioną na 4,5. To solidny wybór, jeśli szukasz odmiany chlebowej B o podwyższonej odporności na mróz.

SU Marathon przy zimotrwałości 4,5 łączy tę cechę z bardzo wysokim plonem 110% wzorca. To właśnie on jest najlepszym kompromisem między plennością a bezpieczeństwem przezimowania w grupie odmian bardzo plennych.

W regionach, gdzie zimy są regularnie bezśnieżne i mroźne, nie warto ryzykować z odmianami o ocenie zimotrwałości poniżej 4. Wyższa ocena to nie tylko większa szansa na przezimowanie, ale też mniejsze ryzyko kosztownych przesiewów wiosną.

Jak skomponować zestaw odmian do gospodarstwa?

Zamiast stawiać na jedną, nawet najlepszą odmianę, bezpieczniej jest uprawiać 2-4 odmiany o różnym profilu. Dywersyfikacja ogranicza ryzyko związane z pogodą, chorobami i zmiennością cen na rynku zbóż.

W gospodarstwie nastawionym na intensywną produkcję na dobrych glebach sprawdzi się zestaw: jedna odmiana z grupy A (np. Euforia lub RGT Kilimanjaro) plus dwie bardzo plenne z grupy B (np. RGT Bilanz i LG Algebra). Taki układ daje stabilność dochodów i pozwala elastycznie reagować na wymagania skupu.

Jeśli część areału to słabsze gleby, dołóż do tego zestawu jedną odmianę dedykowaną takim stanowiskom – Rotax, Kalman lub Tobak. Na polach, gdzie problemem jest ryzyko wymarznięcia, warto postawić na Findusa, Zeppelina lub SU Marathona.

Przy wyborze kieruj się nie tylko tabelami plenności, ale też wynikami PDO z twojego województwa i lokalną Listą Odmian Zalecanych. To, co sprawdza się na Pomorzu, niekoniecznie da ten sam efekt na Podkarpaciu.

FAQ – pytania i odpowiedzi

Czym się różni grupa A od grupy B w pszenicy ozimej?

Grupa A to odmiany chlebowe jakościowe o wyższych parametrach wypiekowych, grupa B to odmiany chlebowe o nieco niższej jakości, ale często plenniejsze od odmian A.

Która odmiana pszenicy ozimej jest najplenniejsza?

Essa uzyskała w badaniach COBORU plon do 11,9 t/ha i 108% wzorca, natomiast LG Algebra osiągnęła 112% wzorca na przeciętnym poziomie agrotechniki – obie należą do ścisłej czołówki.

Które odmiany pszenicy ozimej są polecane na słabe gleby?

Rotax, Kalman i Tobak to trzy odmiany regularnie rekomendowane na słabsze stanowiska, gdzie typowe odmiany intensywne nie dają stabilnych plonów.

Czy warto uprawiać tylko jedną odmianę pszenicy ozimej?

Nie. Uprawa 2-4 odmian o różnym profilu (plenność, zimotrwałość, grupa jakościowa) zmniejsza ryzyko strat i zwiększa elastyczność przy sprzedaży ziarna.

Gdzie sprawdzić aktualne rekomendacje odmian dla swojego województwa?

Aktualne Listy Odmian Zalecanych (LOZ) publikowane są przez wojewódzkie zespoły PDO i dostępne na stronach COBORU oraz ośrodków doradztwa rolniczego w każdym województwie.