Jak wydoić krowę? Czego nie wolno robić?

Wydajność mleka u krów zależy od prawidłowej techniki dojenia, która wpływa zarówno na ilość uzyskanego mleka, jak i na zdrowie zwierząt. Nauczenie się poprawnych metod dojenia jest niezbędne dla każdego hodowcy, niezależnie od tego, czy dysponuje nowoczesnym sprzętem, czy pracuje tradycyjnie. W artykule omówimy zarówno prawidłową technikę dojenia, jak i błędy, których koniecznie należy unikać.

Przygotowanie krowy do dojenia

Przygotowanie zwierzęcia do dojenia to kluczowy etap, który determinuje powodzenie całego procesu. Najpierw należy upewnić się, że krowa jest spokojna i zrelaksowana, ponieważ stres i niepokój mogą spowodować blokadę refleksu mlecznego. Dlatego właśnie wiele gospodarstw trzyma się stałego harmonogramu dojenia, co pozwala krowie przyzwyczaić się do rutyny i reagować bardziej przewidywalnie.

Przed przystąpieniem do dojenia koniecznie trzeba umyć wymię krowy czystą, ciepłą wodą. Woda powinna mieć temperaturę około 40-45 stopni Celsjusza, co nie tylko czyści wymię, ale również stymuluje przepływ krwi i wspomaga uwalnianie oksytocyny – hormonu odpowiadającego za refleks mleczny. Po umyciu wymię należy dokładnie osuszyć czystym ręcznikiem lub papierem jednorazowym, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się bakterii i zapewnić higiеnę podczas dojenia.

Ważnym elementem przygotowania jest również masaż wymienia, który powinien trwać od 30 do 60 sekund. Delikatny masaż wymienia od góry do dołu zwiększa przepływ mleka i przygotowuje gruczoł mleczny do oddania mleka. Ten prosty zabieg znacznie zwiększa efektywność dojenia i zmniejsza czas potrzebny na jego przeprowadzenie.

Technika ręcznego dojenia krok po kroku

Ręczne dojenie, choć coraz rzadziej praktykowane w dużych gospodarstwach, pozostaje ważną umiejętnością dla każdego hodowcy. Technika prawidłowego ręcznego dojenia wymaga wprawy, ale jest łatwa w obsłudze praktycznie dla każdej osoby, która poświęci czas na naukę. Pierwszym krokiem jest zajęcie prawidłowej pozycji – dojący powinien stać z boku krowy, tuż za jej tylnymi nogami, w bezpiecznej odległości od potencjalnych kopnięć.

Prawidłowa technika obejmuje chwycenie czterech strąków wymienia (każdy wymion ma cztery strąki) między kciukiem a palcami wskazującym i środkowym. Nie należy nigdy ciągnąć wymion w dół – zamiast tego należy wykonywać ruch ściskający, zaczynając od góry i przesuwając się w dół, co powoduje tłoczenie mleka przez kanał mleczny. Ruch powinien być płynny, rytmiczny i powtarzany z szybkością około 40-60 ścisków na minutę.

Każdy strąk wymienia powinien być dojony niezależnie i równomiernie, aby uniknąć nierównomiernego opróżniania gruczołów mlecznych. Dojenie powinno trwać od 5 do 10 minut, w zależności od wydajności krowy i umiejętności osoby dojącej. Kiedy mleko zaczyna płynąć wolniej, a strąki są prawie puste, dojenie można zakończyć, ale nigdy nie powinno się forsować ostatnich kropel, gdyż może to powodować uszkodzenia tkanek.

Dojenie maszynowe – urządzenia i procedury

Dojenie maszynowe to nowoczesna metoda, która dominuje w większości współczesnych gospodarstw mlecznych ze względu na efektywność i higienę. Maszyny do dojenia działają na zasadzie próżni, która stymuluje refleks mleczny i wyciąga mleko ze strąków wymienia w kontrolowany i bezpieczny sposób. Współczesne urządzenia do dojenia są wyposażone w zaawansowane systemy monitorowania, które automatycznie zatrzymują dojenie, gdy strąki są opróżnione.

Przed założeniem naczynia dojącego (kubka tłoczącego) wymię musi być przygotowane dokładnie tak samo jak przy dojeniu ręcznym – umyte, osuszone i zmassowane. Po założeniu naczynia dojącego maszyna tworzy próżnię, która powinna wynosić między 36 a 42 kilopaskalami, w zależności od typu urządzenia i zaleceń producenta. Zbyt wysoka próżnia może powodować uszkodzenia tkanek wymienia, a zbyt niska może być niewystarczająca do wydojenia mleka.

Czas dojenia maszynowego wynosi zazwyczaj od 5 do 8 minut i jest znacznie krótszy niż przy dojeniu ręcznym. Po zakończeniu dojenia naczynia dojące muszą być natychmiast zdemontowane i dokładnie wyczyszczone, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się bakterii. Nowoczesne systemy dojenia posiadają automatyczne systemy czyszczenia, które znacznie ułatwiają utrzymanie higieny.

Co nie robić podczas dojenia?

Istnieje wiele błędów, które mogą poważnie uszkodzić zdrowie krowy i obniżyć jakość mleka. Przede wszystkim nigdy nie wolno ciągnąć wymion w dół – jest to najczęstszy błąd popełniany przez początkujących dojących, który prowadzi do uszkodzenia tkanek, bólu i potencjalnych infekcji wymienia. Zamiast tego ruchy powinny być płynne, ściskające i kontrolowane, naśladujące naturalny ruch, jaki wykonuje cielę podczas ssania.

Nie wolno również doić krowy w stanie stresu lub pobudzenia, ponieważ blokuje to refleks mleczny i utrudnia wydojenie mleka. Głośne hałasy, nagłe ruchy zwierząt mogą spowodować, że krowa będzie niechętna do dojenia i będzie trzymać mleko. Dlatego właśnie spokojne, cisze otoczenie podczas dojenia jest niezbędne dla uzyskania maksymalnej wydajności.

Nigdy nie należy pomijać przygotowania wymienia – dojenie bez umycia i masażu wymienia zmniejsza wydajność mleka i zwiększa ryzyko infekcji. Należy również unikać nierównomiernego dojenia poszczególnych strąków, co może prowadzić do zapalenia wymienia u niektórych gruczołów mlecznych. Pamiętaj, że każda krowa ma indywidualne preferencje i temperament – cierpliwość i konsekwencja w postępowaniu są kluczowe.

Higiena i zapobieganie zapaleniu wymienia

Zapalenie wymienia (mastitis) to jedna z najczęstszych chorób dotykających krowy mleczne, a jego przyczyny wiążą się bezpośrednio z brakiem higieny podczas dojenia. Bakterie, takie jak Staphylococcus aureus czy Streptococcus agalactiae, mogą łatwo dostać się do wymienia poprzez kanały mleczne, jeśli dojenie nie jest przeprowadzane w sterylnych warunkach. Dlatego właśnie każdy element procesu dojenia – od czyszczenia wymienia, poprzez czyszczenie rąk, aż po dezynfekcję sprzętu – musi być wykonywany z najwyższą starannością.

Po zakończeniu dojenia strąki wymienia powinny być zdezynfekowane specjalnym roztworem dezynfekującym, najczęściej na bazie jodu lub chlorheksydyny. Wspomniany środek odkażający powinien być nałożony na każdy strąk i pozostawiony do wyschnięcia naturalnie, co zajmuje zazwyczaj kilka minut. Ten prosty zabieg znacznie zmniejsza ryzyko infekcji i utrzymuje wymię w zdrowiu przez długi czas.

Regularne badania mleka na obecność somatycznych komórek (SCC) pozwalają wcześnie wykryć problemy z zapaleniem wymienia, zanim staną się poważne. Jeśli liczba somatycznych komórek przekracza 200 000 na mililitr mleka, jest to sygnał, że coś nie działa prawidłowo i wymaga interwencji. Konsultacja z weterynarzem jest niezbędna w takich przypadkach, aby postawić właściwą diagnozę i wdrożyć leczenie.

Częstość dojenia i harmonogram

Krowy mleczne są zwykle dojone dwa razy dziennie – rano i wieczorem – w regularnych interwałach, najlepiej co 12 godzin. Konsekwentny harmonogram dojenia jest niezwykle ważny, ponieważ krowy przyzwyczajają się do określonego czasu i przygotowują swoje ciało do oddania mleka. Zmiana harmonogramu dojenia może spowodować stres u zwierząt i obniżyć wydajność mleka.

Niektóre nowoczesne gospodarstwa eksperymentują z trzykrotnym dojeniem dziennie, co zwiększa całkowitą wydajność mleka, ale również zwiększa obciążenie dla krowy i wymaga więcej czasu pracy. Decyzja o częstości dojenia powinna być podejmowana w oparciu o specyficzne warunki gospodarstwa, dostępne zasoby i potrzeby zwierząt. Niezależnie od wybranego harmonogramu, konsekwencja i regularność są absolutnie niezbędne.

Czas dojenia powinien być również dostosowany do naturalnych rytmów krowy – wiele zwierząt naturalnie chce być dojone w określonych porach dnia. Obserwacja zachowania krów i dostosowanie się do ich preferencji może znacznie poprawić wydajność mleka i zmniejszyć stres u zwierząt. Pamiętaj, że szczęśliwa i zrelaksowana krowa daje więcej mleka o lepszej jakości.

Wspólne błędy i jak ich unikać

Jednym z najczęstszych błędów jest niewystarczające przygotowanie wymienia przed dojeniem. Wiele osób pospiesza się i pomija umycie czy masaż wymienia, co prowadzi do niepełnego wydojenia mleka i zwiększa ryzyko infekcji. Zawsze poświęć wystarczającą ilość czasu na prawidłowe przygotowanie – to inwestycja, która zwróci się wielokrotnie w postaci lepszej wydajności i zdrowszych zwierząt.

Innym częstym błędem jest dojenie ze zbyt wysokim ciśnieniem próżni w maszynach do dojenia. Producenci sprzętu podają zalecane parametry, ale wiele osób ustawia je wyżej, myśląc, że przyspieszy to proces. W rzeczywistości zbyt wysoka próżnia powoduje uszkodzenia tkanek wymienia, ból i długoterminowe problemy zdrowotne. Zawsze przestrzegaj zaleceń producenta i regularnie sprawdzaj ustawienia maszyny.

Wiele gospodarstw również zaniedbuje regularne czyszczenie i konserwację sprzętu do dojenia. Brudne naczynia dojące i przewody mogą być siedliskiem bakterii, które przedostają się do mleka i wymienia. Codzienne czyszczenie sprzętu z użyciem odpowiednich środków czyszczących jest absolutnie niezbędne dla utrzymania higieny i zdrowia stada.

Najważniejsze zasady:

• Zawsze przygotuj wymię poprzez umycie i masaż – zwiększa to wydajność mleka i stymuluje refleks mleczny
• Nigdy nie ciągnij wymion w dół – wykonuj płynne ruchy ściskające od góry do dołu
• Utrzymuj stały harmonogram dojenia – krowy przyzwyczajają się do rutyny i lepiej reagują na regularne dojenie
• Regularnie dezynfekuj strąki po dojeniu – zapobiega to zapaleniu wymienia i infekcjom
• Kontroluj ciśnienie próżni w maszynach do dojenia – zbyt wysokie ciśnienie uszkadza tkanki
• Codziennie czyść sprzęt do dojenia – brudne urządzenia są siedliskiem bakterii