Żywienie bydła kiszonką – na co zwrócić uwagę?
Kiszonka to podstawa żywienia w wielu stadach, ale nie wystarczy jej zadać do koryta. W artykule pokazuję, na co zwracać uwagę, by uniknąć strat paszy i problemów zdrowotnych.
Ocena jakości kiszonki i stopniowe wprowadzanie jej do dawki to podstawa bezpiecznego żywienia. Sama kiszonka nie pokryje wszystkich potrzeb – dawkę uzupełnij paszami treściwymi i dodatkami.
Jak ocenić jakość kiszonki?
Pierwszym i najprostszym krokiem jest ocena organoleptyczna. Dobra kiszonka ma przyjemnie kwaskowy, aromatyczny zapach, przypominający świeże owoce lub pieczywo. Kolor powinien być zbliżony do surowca wyjściowego z lekkim, brązowawym odcieniem – zbyt ciemna, przypalona barwa często sygnalizuje przegrzanie. Struktura powinna być jednorodna, bez śladów śluzu czy nadmiernego rozpadu cząstek.
Na tym etapie można też wstępnie ocenić wilgotność. Zbyt mokra kiszonka – taka, z której przy ściskaniu w dłoni wypływa sok – może oznaczać nieprawidłowy przebieg fermentacji i niską zawartość suchej masy. Nadmiar wilgoci sprzyja rozwojowi bakterii Clostridium, które odpowiadają za fermentację masłową i nieprzyjemny zapach. W prawidłowo zakiszonej paszy pH mieści się zwykle w zakresie 3,8–4,5, choć sam wskaźnik to za mało, by wydać ostateczną ocenę.
Tabela pomoże w szybkiej interpretacji tego, co widać i czuć podczas codziennej kontroli pryzmy.
| Parametr | Cecha prawidłowa | Sygnał alarmowy |
|---|---|---|
| Zapach | przyjemnie kwaskowy, aromatyczny | stęchlizna, zapach zjełczałego masła, gnilny |
| Kolor | zbliżony do surowca, lekko brązowawy | ciemnobrązowy, przypalony, z szaro-zielonym nalotem |
| Struktura | jednorodna, nierozpadająca się nadmiernie | śluzowata, przemarznięta, widoczne grudki pleśni |
| Wilgotność | lekko wilgotna, nie kapie woda | woda wycieka przy ściskaniu, masa błotnista |
| Pleśń | brak | białe, zielone lub sinoniebieskie ogniska na powierzchni lub w głębi |
Jeśli wyczujesz zapach stęchlizny, kwasu masłowego (zjełczałego masła) albo zobaczysz sinoniebieski nalot pleśni, nie podawaj takiej paszy. Ryzyko mykotoksyn jest zbyt wysokie i może prowadzić do spadku pobrania, biegunek, a nawet poronień.
Pleśnie w kiszonkach wytwarzają mykotoksyny, które uszkadzają wątrobę, odporność i rozród. Do najczęściej spotykanych należą:
- Deoksyniwalenol (DON) – obniża pobranie i odporność
- Zearalenon – zaburza rozród i płodność
- Aflatoksyny – uszkadzają wątrobę
Analiza laboratoryjna kiszonki
Ocena organoleptyczna to dopiero pierwszy krok. Bez analizy laboratoryjnej nie poznasz faktycznego składu paszy, a to oznacza, że bilansowanie dawki opiera się na zgadywaniu. Warto zlecić badanie przynajmniej raz po zakiszeniu i kolejny raz po otwarciu pryzmy, zwłaszcza gdy planujesz żywić stado kiszonką przez kilka miesięcy.
Oto parametry, na które warto zwrócić uwagę w wynikach analizy.
| Parametr | Optymalny zakres | Co oznacza odchylenie |
|---|---|---|
| Sucha masa (SM) | 30–35% (kukurydza), 30–40% (trawy) | zbyt niska
Autor |
